Laufabrauð upprunnið frá Ólafsfirði

Fann þessa skemmtilegu sögu um uppruna Laufabrauðs,eða rétta sagt "Laugabrauðs" Eftir Gísla Gíslason.

Nokkru áður en Ísland "fannst"sem kallað er,af Ingólfi nokkrum strokumanni frá Noregi höfðu sest að og hafið byggð á Íslandi norðanverðu menn sem enginn veit hvaðan komu.Talið er þó vegna hárrar greindarvísitölu og gjörvuleika þeirra að þeir seu ekki af öpum komnir eins og aðrir sem jörð þessa byggja, Tilgátur eru á lofti um að þeir seu komnir langt að,jafnvel frá fjarlægum sólkerfum. Þessir menn settust að í frjóum og afskekktum firði sem þeir nefndu Ólafsfjörð eftir foringja sínum Ólafi Bekk. Ólafur þessi átti konu eina,mikin skörung og fyrirmyndahúsmóður. Barmfögur var hún og góður kokku. Hugsaði vel um bónda sinn ,hlúði vel að honum í mat sem og í rekkju. Síðan hefur ekki fæðst kona á jörðinni sem náð hefur að sameina alla þessa kosti. Konan hét Laufa. Seinna umbraust f-ið í nafninu Laufa í G. og þaðan  er nútíma nafnið Lauga komið. Þetta merka brauð ætti því að heita Laugabrauð í dag. En nóg um það.  

Eins og áður er getið var Laufa þessi góður kokkur,eldaði og bakaði ýmislegt er þeir sem síðar komu til landsins höfðu aldrei séð hvað þá smakkað og var af því tengt jólahátíðinni. Enginn vissi reyndar í þá daga af hverju þeir voru að halda jólin hátíðleg. Brauð var steikt um jól og borðað með jólamatnum ásamt öli sem karlmennirnir brugguðu,sagt er að þegar Ólafur hafi verið orðin hýr og teitur mjög á jólum,hafi hann étið manna mest að kjöti (hefð var fyrir því að borða hangin Skarf á Aðfangadag) og meðlæti (soðnar karöflur Með Njólauppstúf), en best þótti honum samt þunna brauðið er elskuleg Laufa hans hafði steikt uppúr feiti og hafi það klárast fyrst allra kræsinga af borðum. Það eina sem Ólafi fannst betra en Laufabrauðskaka með sméri,voru tvær Laufabrauðskökur með sméri. Þegar lbrauðið kláraðist kallaði Ólafur hátt og hvellt svo heyrðist til næstu húsa, "Laufa brauð,meira brauð" komdu með brauð kerling.

Urðu konur í næstu húsum mjög forvitnar og langaði að vita hvernig það brauð væri sem Ólafur kallaðisvo hátt á og fóru heim til þeirra hjóna ðg sögðu "af hverju kallar hann Óli alltaf Laufa-brauð Laufa-brauð"? var þeim sögð sagan og báðu þær Laufu þegar um uppskriftina og var það auðsótt mál,ef þær lofuðu því að enginn utan bæjarins fengu nokkurn tíma að sjá hana, þær lofuðu því og nefndu brauðið "Laufabrauð" eftir kalli Óafs.

Seinna þegar Ísland var albyggt kvissaðist það út að á Ólafsfirði væri til sérstök tegund brauðs er borðað væri á jólum eingöngu og þætti. þingeyingar vildu gjarnan komast yfir uppskriftina og eigna sér hana enda manna ánægðastir með lífið og þykjast gjarnan upphafsmenn alls. Til dæmis þegar Kaupfélag þingeyinga var stofnað fyrst allra kaupfélaga +a Íslandi að þeirra mati, var kaupfélag Ólafsfjarðar löngu komið á hausin. Þingeyingar gerðu út leiðangur til Ólafsfjarðar og stálu uppskriftinni af gamalli ekkju-lasburða-en þegar þeir rifu blaðið úr uppskriftabókinni hennar varð setning neðst þar sem stóð"kúmen eftir smekk" þess vegna sjá menn að upprunalegt Laufabrauð er með kúmeni en önnur ekki Þingeyskt Laufabrauð er því bara plat. Viljurðu fá ekta Laufabrauð veru þú að snúa þér til einhvers  góðs Ólafsfirðing sem gerir brauðið upp úr uppskriftinni hennar Laufu gömlu.  Til gamans má geta að bróðir Laufu var Skarphéðin Skata- hann fann upp skötuna. Ýmsa aðra siði sérstaka höfðu Ólafsfirðingar á jólum . Skal hér eitt dæmi tekið til gamans í lokin. Til að skemmta börnum sínum um jólin var sú nýbreitni tekin upp er fólk af öpum komið fór að setjast að í nálægum byggðum að farinn var leiðangur til bæjar eins skammt frá, er Akureyri hét. þar voru fengnir nokkrir sveinar (oftast 13) að láni til að skemmta krökkum Ólafsfirðinga, þar sem fólk það  er á Akureyri bjó þótti mjög skrítiðog sérkennilegt og ekki þótti það beint stíga í vitið og því tilvalið skemmtiefni. Eftirein jólin voru sveinar þessir sendir í firsta skipti einir heim gangandi yfir fjöllin, sem vita mátti rötuðu þeir ekki hei, villtust á fjöllum og eru þar enn. þeir koma þó til byggða einu sinni á ári um þetta leiti ársog litlu börnin kalla þá Jólasveina. 

Ég kalla þá bara Akureyringa.

 

 PS. Eftir að hafa lesið þessa grein kæmi mér ekkert á Óvart að Bústýran mín væri eiithvað skyld henni LAUFU GÖMLU

Snjóbyssur í Tindaöxl

. Lokksins Lokksins. Allt að gerast í Tindaöxl Nú er verið að koma upp 2. snjóbyssum við skíðasvæði okkar, verið grafa fyrir vatnsleiðslum og koma rafmagni í jörðu, vonandi geta Ólafsfirðingar og gestir byrjað að bruna niður fjallið löngu fyrir jól og hvort það verður gerfisnjór,eða 0rginal kemur í ljós. hver skyldi trúa því að við þirftum að framleiða snjó hér á Tröllaskaganum  til að komast á skíði yfir veturinn. "Kannski fer allt á kaf í vetur" og við þurfum ekki að búa til snjó. hehehe

Svanurinn IP7.

         

Gísli Kristinsson sendi smá fyrirspurn til Ævar Petersens varðandi Álftina IP7. sem hefur verið í og við Ólafsfjörð frá 2005.     Hér að neðan er svarið frá honum.

Þakka þér fyrir erindið og kynninguna á Heimasíðu.

Gísli Kristinsson hefur tilkynnt mér um Álftina IP7 árlega,firrst árið 2005. Fuglinn ber málmmerkið Reykjavík A5992 og er það aðalmerkingin. Málmmerki eru notuð til að merkja fugla (og sér Náttúrufræðistofnun Íslands um þær merkingar, sjá á Heimasíðunni okkar http://www.ni.is/dyrakuf/fuglar/fuglamerkingar/ . Á þeim er númer sem er einkvæmt og enginn annar fugl ber, einnig addressa hvert á að senda upplýsingar ef fuglinn finnst aftur. Litmerkið er aftur á móti sett þegar um sérstakar rannsóknir er að ræða en þá er unnt að lesa kóðann á merkinu úr fjarlægð og þarf ekki að fanga fuglinn. Lengi er búið að vera samstarf milli NÍ, tveggja íslenskra merkingamanna og wildofwl and wetlands Trust í Bretlandi (fuglagarður og rannsóknarstöð sem peter scott stofnaði fyrir 60 árum) um litamerkingar á álftum. Þær fara einkum fram í Skagafirði, í S-Þingeyjarsýslu og á jökuldalsheiði.

Álftin Reykjavík A5992+IP7 er einmitt af öðrum ofangreindra merkingamanna, Sverri Thorstensen kennara á Akureyri. Fuglinn sem er karlfugl var merktur sem ungi við Grjótárgerði í Fnjóskádal 3.ágúst 2002 svo hann er orðin 7.ára í ár (innskot.9.ára í dag) Fuglinn hefur verið tilkynntur verpandi á Ólafsfjarðavatni síðan 2005 en það hefur líklegaverið fyrsta árið sem fuglinn varp, þá 3.ára. Íeitt sinn hefur hann sést að vetralægi, þá á Mývatni 8.Janúar  og var makin með honum og 2. ungar frá sumrinu 2008.Fjölskyldan hefur því haft vetrasetur hér á landi veturinn 2008/2009 en flestar ´Slenskar álftir halda til Bretlands á veturna.

Einn þáttur í ransóknum með Bretum er að festa gervitunglasenda á Álftir og filgja þeim eftir milli varpheimkynna og vetrestöðva. Nú í sumar koma hingað til lands nokkrir Bretar einmitt í þeim tilgangi að setja slíka senda á álftir, það hefur verið gert áður, t.d vetur í Bretlandi, og má finna upplýsingar um ferðir Fuglanna á netinu, sjá heimasíðu WWT http://www.wwt.org.uk/researcking/maps.as.

Gaman er að sjá áhugann í að koma upp heimasíðu um fugla. Óska ég ykkur til hamingju og gangi vel. þarna eru áhugaverðar upplýsingar um fugla í Ólafsfirði en því miður hefur hingað til næsta lítið verið skráð og birt um fuglalífið á ykkar slóðum.

Sumarið komið

Skruppum sveitahríngin ég og barnabarnið mitt Markús Már Halldórsson og myndatökumaður hjá Afa. það var ekki annað að sjá en að það væri komið líf svetabúskapin hjá hobbíbændum hér og burður að baki og Mófuglarnir að koma sér fyrir eftir kuldahretið sem eflaust hefur trublað allt úti vorlíf hjá skepnum og fuglum og gróðri. vonandi verður þetta kuldahret ekki til að valda neinu skaða hér því þetta er ársviðburður hjá okkur, en kom frekar seint eftir góðvirðiskafla sem var búin að vera á undan.

Óvenjuleg páskahelgi í fjallabyggð Eystri

Það viðraði vel um Páskahelgina í firðinum fagra enn það vantaði snjóinn okkar, það hefur nú ekki skeð síðan ég kom hingað að ekki væri hægt að fara á sleða við bæjarmörkin eða á skíði, það er mikil breyting hér að okkur finnst, en sumir eru bara ánægðir með þetta tíðarfar og vona að nú sé sumarið að skella á með sínum góðviðrisdögum og logninu sem einkenni þennan fallega fjörð okkar. Enn þegar flatlendingarnir okkar koma í heimsókn og engin snjór þá er bara að taka fram önnur faratæki og njóta náttúrunnar á örðuvísi hátt, þökk sé dóttir minni og Tengdasyni að eiga þessa gæðinga til að lífga upp á tilverunna hjá páskagestunum okkar þetta árið og fara með þá í reiðtúra um fjörðin fagra.

Fjölgar í Fjallabyggð

Já nú er vorið komið og Sumardagur fyrsti á næsta leiti farfuglarnir farnir að tínast á svæðið ég hef nú aldrei séð svona marga svani koma hingað eitthvað eru nú þetta fuglar frá fyrra ári ekki alveg búnir að ná sínum rétta lit en þegar þeir voru flestir taldist mér þeir vera 32 þeir voru hér á hverri Tjörn að hvíla lúin bein eftir langt flug undafarna daga.

Gamla Kaupfélagið

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Enn eitt húsið að hverfa, Já nú er búið að taka ákvörðun að rifa þetta hús á næstunni. Margar gamlar og góðar minningar átti maður á æskuárunum í þessu húsi bæði þegar það var Kaupfélag Ólafsfirðinga  og á seinni árum eftir að því var breitt í 2.íbúðir efri og neðri hæð, þar bjó meðal annars Bróðir minn Svanur fyrir mörgum árum og var hann síðasti ábúandi þar hann átti efri hæðina.  Þetta reisulega hús stendur við Kirkjuveg 4. og er nánast komið að falli og engin hefur haft áhuga að gera það upp Sjálfsagt kostar það mikið að koma því í form og aðgengi frekar þraungt þar sem það stendur og kannski bara best að láta það hverfa. 

 

Björnshús rifið

Já þeim fækkar gömluhúsunum í strandgötunni Björnshús rifið í gær.Held að Þetta hús sé elsta byggða steinhúsið í Ólafsfirði fyrir utan Kirkjuna og verður nú að víkja fyrir blikkbeljunum okkar þegar við förum í kirkju.

Togaraútgerðasaga í Ólafsfirði um miðja síðustu öld

Nágrannabyggðarlög Siglufjörður,Sauðárkrókur, Ólafsfjörður,Dalvík og Húsavík sátu hjá við úthlutun nýsköpunartogaranna árið 1946. það stafaði þó ekki af áhugaleysi, miklu fremur af því að að á þessum stöðum voru  hafnaraðstæður með þeim hætti, að kalla mátti frágangsök að reyna þar útgerð

Þegar kom fram undir miðjan 6. áratuginn var hafnagerð komin vel á veg í öllum þessum plássum, og þá varð togaraútgerð fýsilegri kostur en áður .  Forráðamenn byggðarlaganna vildu og flest vinna að bæta atvinnuástandið og sættu lag, er útgerðarfyrirtæki á sunnanverðu landinu gáfust upp á togaraútgerð þar. Haustið 1954 hófst atburðarás, sem lýst er hér að neðan hvernig til tókst í sögu togaraútgerð á miðri síðustu öld í Ólafsfirði.

Haustið 1954 tjáði Magnús Jónsson alþingismaður Ásgrími Hartmannssyni bæjarstjóra í Ólafsfirði að til stæði að selja togarann Keflvíking og benti á að hugsanlega gætu Ólafsfirðingar keypt skipið og ráðið bót á atvinnuleysinu í bænum. Ásgrímur kynti upplýsingar þingmannsins á bæjarstjórnafundi 19 Nóvember og þar var kosin þriggja manna nefnd til að kanna málið nánar. Nefndarmenn héldu þegar í stað suður á land til þess að vinna að framgangi málsins.  þar kom þó strax í ljós að af kaupunum yrð örugglega ekki vegna þess að Keflvíkingar vildu fá sjö miljónir fyrir togarann og í raun óvíst hvort af sölu skipsins yrði.  Aftur á móti komust Ólafsfirðingarnir fljótlega að því að til stæði að selja Vestmannaeyjatogarann Vilborgu Herjólfsdóttur fyrir 5,6 miljónir með veiðafærum.  Nefndarmenn ræddu við eigendur skipsins og eining könnuðu þeir hugsanlega aðstoð ríkisins með viðræðum viðalþingismenn og ríkisstjórn.

Ólafsfirðingum var vel tekið en þó fengust ekki efndarleg svör á þeim stutta tíma sem þeir stoppuðu syðra.  skýrt kom samt fram að frekast yrði um ríkisaðstoð að ræða ef tveir eða fleiri þéttbýlistaðir niðra sameinuðust um togarakaupin.  þannig greindu þremeningarnir bæjarstjórn frá ferð sinni og var þeirra álit á þann veg að skynsamlegast væri að kaupa togaran með öðrum.   Bæjarstjórn fól nefndinni að kanna undirtektir í nálægum bæjum.

Ólafsfirðingar reyndu fyrst að fá nágranna sína á Dalvík til liðs við sig,en þeir reyndust ekki hafa áhuga á fyrirtækinu.  þá tóku stjórnvöld frumkvæði í málinu.  við þessa ákvörðun Dalvíkinga var sýnt að málið tæki lengri tíma og varð þá úr að ríkissjóður keypti togarann til þess að hann gengi Norðlendingum ekki úr greipum.  Í upphafi árs 1955 boðuðu stjórnvöld fulltrúa frá Ólafsfirði,Sauðárkróki, og Húsavík suður til viðræna um togarakaupin. Niðurstaða þeirra funda varð á þá leið að ríkisstjórnin bauð bæjunum þremur togarann til kaups sameiginlega á þan hátt að hlutafélag yrði stofnað með deildum í bæjunum og það keypti skipið,jafnframt var bæjarfélögunum gert að ábyrgjast söluverðið gagnvart ríkissjóði með sjálfskuldarábyrgð. Val framkvæmdarstjóra útgerðarinnar var bundið samþykki ríkisstjórnar og átti hún að kjósa annan endurskoðanda félagsins.  Söluverðið var 5,7 miljónir króna.  Að þessu gengu fulltrúar bæjarfélaganna.  Af stöðunum var Ólafsfjörður minnstur en mestur útgerðarbær, Húsavík þar fast á eftir en Sauðárkrókur minnst háður sjáfarútvegi, þó útgerð þaðan væri vaxandi.

Ríkisstjórnin setti það skilyrði fyrir sölu togarans að útgerðarfélag Akureyringa annaðist útgerð hans, og að því urðu kaupendur að ganga.  Nýtt fyrirtæki, Norðlendingur h.f" var stofnað um útgerðina og var stjórn þess skipuð fulltrúum bæjarfélaganna þriggja, en Úgerðarfélag Akureyringa sæi um reksturinn.  Togarinn hlaut nafnið Norðlendingur og fór í fyrstu veiðiferðina á vegum nýrra eigenda26.Apríl 1955.  Útgerð skipsins reyndist sveitafélögunum þremur þó síður en svo sú heillarþúfa, sem forráðamenn þeirra höfðu vænst.   Hún gekk alla tíð á           afturfótunum, og 1960 var Norðlendingur hf. lýstur gjaldþrota og togarinn seldur Útgerðarfélagi Akureyringa.

Norðlendingsævintýrið, eins og það var stundum kallað, var af sumum haft sem dæmi um það, hve illa gat tekist til um útgerð á vegum opinberra aðila.   þegar á allt er liti, virðist það þó hafa skipt litlu máli, að togarinn var í eigu sveitafélaga og átti að leggja upp á stöðunum þremur til skiptis.  það sem hér virðist hafa riðið baggamuninn var, að illa var staðið að undirbúningi málsins, einkunn af hálfu ríkisvaldsins.   Enn togarinn getur í sjálfu sér orðið til bóta í atvinnulífi þriggja staða, og vitaskuld á það ekki að skipta máli, hvort hluthafar í útgerðinni eru þrjú sveitafélög eða þrír eða fleiri einstaklingar, það sem máli skiptir er, að sómasamlega sé staðið að útgerðinni, skipið sé gottog vel búið.áhöfn samhent og dugandi, afli vel og skili góðum fiski á land.  Ef þessar forsendur eru fyrir hendi, á fátt að geta farið úrskeiðis, svo fremi sem aflinn á annað borð seljist við sæmilegt verð.

Enn þessar forsendur voru ekki fyrir hendi í útgerð Norðlendings, og því fór sem fór. Stjórnvöld virðist hafa óttast í upphafi , að togstreita gæti myndast á milli Sauðkrækinga ,Ólafsfirðinga og Húsavík, ef þeir ættu sjálfir að sjá um reksturinn, auk þess sem það gæti reynst óhentugt að skipta honum í þrjá staði.  þá væri betra að fela útgerðina starfandi togarafélagi, sem gæti miðlað af reynslu og þekkingu og boðið upp á samnýtingu á ýmsum veigamiklum rekstrarþáttum og aðstoðað við sölu aflans.

Þetta sjónarmið hlaut að virðast skynsamlegt, en annmarkarnir voru margir. Í fyrsta lagi var útgerð togarans frá Akureyri fjarlæg eigendunum.  þeir fengu ekki tækifæri til að fylgjast með rekstrinum frá degi til dags og gátu í raun lítil afskipti haft að honum.  Í öðru lægi skipti það vafalaust einnig máli,að rekstur Útgerðarfélags Akureyringa gekk ylla um þetta leiti, og það var engan vegin vel í stakk búið til að taka að sér útgerð fyrir aðra.  kom það og í ljós,að þegar rekstur fyrirtækjanna var loks aðskilin um áramótin 1958-1959 og Norðlendingur hf. fékk sérstakan framkvæmdarstjóra ,fór allt að ganga betur.  Þá urðu skuldir og annar fortíðarvandi fyrirtækinu hins vegar að falli.  Í þessu viðfangi ber einnig að hafa í huga,að útgerð togarans Norðlendings hófst á slæmum tíma. togaraútgerð komin í öldudal um allt land er skipið kom norður og fyrirtæki með öfluga bakhjarla börðust í bökkum.  Af þeim sökum var kannski aldrei von til þess,að Norðlendingur hf.gæti borið sig.

Loks er þess að geta að togarinn Norðlendingur ÓF.4 var ekkert happafley. Ástand skipsins var slæmt, er það kom norður,alltaf gekk illa að manna það,og það varð fyrir ýmsum óhöppum á þessum árum,strandaði m,a.við Færeyjar árið 1960,og ýmiss konar bilanir voru tíðar.  Eigendurnir gátu þannig vart orðið óheppnari með skip, og útgerðarfélagi Akureyringa varð Norðlendingur eða Hrímbakur eins og hann hét eftir að hann fluttist til Akureyrar, engin búhnykkur.  Frá Akureyri var hann gerður út í rúm tvö ár, en lá annars við bryggju eða við festar á pollinum bæjarbúum til lítils yndisauka.    Árið 1966 var hann fluttur út að Krossanesi, og þar lá hann fram í Nóvember það ár.  þá slitnaði hann upp og rak stjórnlaus upp í fjöru í Sandgerðisbót.  Á leiðinni steytti hann á skeri og laskaðist,og í fjörunni sleit hann sæsímastreinginn til Svalbarðseyrar.   Í Sandgerðisbótinni lá skipið,uns það var selt í brotajárn og dregið til skotlands í Desember.

 

Vetrarríki á Tröllaskaganum

Já það er sko komin vetur hér í Fjallabyggð. Gleðilegt ár allir sem hingað kíkja. En við hér fyrir norðan köllum nú þetta bara Hundslappadrýfu höfum oft sé það verra og erum bara þokkalega sátt við það, nú getur maður bar spennt á sig gönguskíðin við útidyrnar og látið sig hverfa eitthvað út í buskan ef gállinn er svo á mér, hef alltaf sagt að það séu forréttindi að búa á svona stað vonandi fær maður að hafa þennan snjó í friði fyrir náttúruvöldunum svo að yngri kynslóðin okkar fái að njóta sín hvort farið er á Skauta á Vatninu eða á skíði við Tindaöxl en það hefur nú ekki verið hægt að stunda þar skíði fyrir helfhfjggkl snjóleysinu og því verið að koma upp 2. snjóbyssum þar fyrir á vegum skíðafélags Ólafsfjarðar og með góðri hjálp bæjarbúa og þá verður nú hægt að skíða fram í júli hér (Kellll.) Vonandi verður komin nógur snjór hér svo að flatlendingarnir fyrir sunnan geti nú heimsótt okkur og notið skiðaparadýsarinnar hér og þurfi ekki að fara til útlanda til að komast á skíði. við tökum vel á móti öllum þeim gestum sem koma í mat og drykk eftir góða salíbunur um brekkurnar okkar og ekki má nú gleyma vestfirsku ölpunum Skarðdalnum á Sigló ekki nema 12 mínútur frá Fjallabyggð austri í gegnum fegurstu göng á íslandi, (kaalllinn) hef von um bjartara ár framundan og nú sé leiðin bara upp upp með hækkandi sól.